Karatay İlçesi, Konya İli Merkezinde 20.06.1987 tarih ve 3399 sayılı Üç İlçe Kurulması Hakkındaki Kanunla kurulmuş, daha sonra bu Kanunda değişiklik yapan 10.11.1988 tarih ve 3495 sayılı Kanunla İlçemizin bu günkü sınırları belirlenmiştir.

İlçemiz doğuda Karapınar ve kuzeydoğuda Aksaray İline bağlı Eskil, batıda Meram ve Selçuklu, Güneyde Çumra, kuzeyde Altınekin İlçeleri ile çevrilidir.

            İlçemizi Selçuklu İlçesinden kuzeyden güneye Ankara-Konya Devlet Karayolu, Meram İlçesinden Konya-Karaman Devlet Karayolu ayırmaktadır.

            Ayrıca Konya-Aksaray Devlet Karayolu ve Konya-Karapınar-Adana Devlet Karayolu İlçemiz sınırlarından geçmekte ve genellikle köy yerleşimleri bu Devlet Karayolları güzergahları çevresinde kümelenmektedir.

            İlçemizin kuruluşu her ne kadar Konya’nın Büyükşehir statüsünü kazanmasından sonra 1987 yılında gerçekleşmiş ise de, İlin en eski yerleşimlerinden olan İlçe merkezinde yerleşim tarihi prehistorik döneme kadar uzanır. Ancak günümüze kalan tarihi eserler daha çok Selçuklu, Karamanoğulları ve Osmanlı Dönemlerinin karakteristiğini gösterir.

            Karatay Medresesi, Şerafettin Camii, Selimiye Camii, Şemsi Tebrizi Camii ve Aziziye Camii gibi tarihi yapılarda bu özellik kendini göstermektedir.

            Özellikle Konya’ya alimler beldesi vasfını kazandıran ve yılın her mevsimi yerli ve yabancı misafirlerce ziyaret edilen Büyük Mutasavvıf Mevlana Celaleddin-i Rumi Türbe ve Külliyesi İlçeye bambaşka bir kimlik ve önem kazandırmaktadır.

            İlçemiz 32.27’ ile 33.22’ doğu boylam ve 38.15’ ile 37.37’ kuzey paralelleri arasında yer alır. Bu konumda alanı 2.780 km² dir.

            İlçenin arazi yapısı genel olarak engebesiz ova karakterindedir. Bu ovayı kuzeybatı-kuzeydoğu ekseninde Bozdağ silsilesi kesmektedir. Bozdağ silsilesi dünyada da artık nadir türlerden sayılan Yaban Koyunlarının doğal üreme ve yaşama alanıdır. Bu alan Çevre ve Orman Bakanlığınca koruma alanı olarak tel örgüyle çevrilmiştir. Alanda yaklaşık 1500 Yaban Koyunu doğal ortamlarında ve bölgede kurulu bir koruma istasyonunun kontrolünde yaşamaktadır.

Bölgede karasal iklim hakimdir. Bitki örtüsü iklimin karakteristik özelliklerini yansıtır. İlkbahar aylarında yağışlarla yeşilliğe bürünür. Yaz sıcaklığı ve kuraklığı ile yeşillikler kaybolur, sararır ve bozkır halini alır.

            İlçede doğal akarsu, Obruktaki küçük gölcük dışında göl ve baraj gölü yoktur. Ancak Beyşehir Gölü ve Apa Barajından gelen kanallar ile kısmi sulama yapılmaktadır. Sulamada daha çok yeraltı su rezervlerinden yararlanılmakta, sulanabilir arazinin büyük bir bölümü derin kuyulardan enerji ile çıkarılan sular ile sulanmaktadır.

            D.S.İ. verilerine göre 25 Köyümüzden 8’inde Konya Ovası Sulama projesi çerçevesinde kanal ve kanaletlerle toplam 8.000 hk’lık alan sulanmakta, kuyulardan çıkarılan yeraltı suyu ile de yine kanal ve kanaletlerle toplam 16.000 hk’lık sulanmaktadır. Ayrıca kanal ve kanalet olmaksızın şahsi yeraltı kuyularından sulanan alanlar da mevcut olmakla birlikte bu yolla sulanan alan kayda değer değildir.

            İlçenin kayda değer bir orman varlığı yoktur. Son yıllarda ağaçlandırma çalışmalarına hız verilmekle birlikte kuraklık ve toprağın yüzeye çok yakın kistik yapısı sebebi ile arzulanan netice alınamamıştır.

            Bölgenin Obruk yöresi yayla karakteri taşımamakla birlikte yörede yayla olarak anılır ve Obruk köyü yakınlarında küçük bir Obruk Gölü bulunmaktadır.

İlçemiz tarihi ve turistik açıdan çok önemli bir merkezdir. Gerek Selçuklu döneminden kalma mimari eserler, gerekse Hz. Mevlana’nın manevi iklimi Karatay’ı ülkemizin önemli turizm merkezleri arasına sokmuştur.

İlçemiz sınırlarında bulunan tarihi ve turistik mekanlara ilişkin kısa bilgi notları aşağıya çıkarılmıştır.

MEVLANA MÜZESİ

Bu gün müze olarak kullanılmakta olan Mevlâna Dergâhı’nın yeri, Selçuklu Sarayı’nın gül bahçesi iken bahçe, Sultan Alaaddin Keykubat tarafından Mevlâna'nın babası Sultanü'l Ulema Bahaeddin Veled'e hediye edilmiştir.

17 Aralık 1273 yılında vefat edince Mevlâna'nın oğlu Sultan Veled Mevlâna'nın mezarının üstüne türbe yaptırmak isteyenlerin isteklerini kabul etmiştir. "Kubbe-i Hadra" Yeşil Türbe denilen türbe dört fil ayağı (Kalın sütun) üzerine 130.000 Selçukî Dirhemine mimar Tebrizli Bedreddin'e yaptırılmıştır. Bu tarihten sonra inşaat faaliyetleri hiç bitmemiş, 19.y.y. ın sonuna kadar devam etmiştir.

Mevlevî Dergâhı ve türbe 1926 yılında "Konya Asar-ı Antîka Müzesi" adı altında müze olarak hizmete başlamıştır. 1954 yılında ise müzenin teşhir tanzimi yeniden elden geçirilmiş ve müzenin adı Mevlânâ Müzesi olarak değiştirilmiştir.

Müze alanı bahçesi ile birlikte 6500 m² iken, yeni istimlâk edilerek Gül bahçesi olarak düzenlenen bölümlerle birlikte 18.000 m².  ye ulaşmıştır.

Avluya Yavuz Sultan Selim'in 1512 yılında yaptırdığı üzeri kapalı Şadırvan ile Şeb-i Aruz (Düğün Gecesi) havuzu ve avlunun kuzey yönünde yer alan selsebil adı verilen çeşme, ayrı bir renk katmaktadır.

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ ÖZEL KOYUNOĞLU MÜZE VE KÜTÜPHANESİ

Müze bahçesinde bulunan İzzet Koyunoğlu'na ait ev restore edilerek tipik Konya evi örneği olarak ziyarete açılmıştır. Binada eski ve yeni sivil mimarî tarzı bir arada bulunmaktadır. Müze yazma, basma eserler bakımından çok zengindir.

ŞEMS-İ TEBRİZÎ CAMİİ VE TÜRBESİ

Şerafettin Camii kuzeyinde eskiden mezarlık olan Şems Parkı’nın içinde yer alır. Bugünkü yapı 1510 yılında Abdürrezzakoğlu Emir İshak Bey tarafından mescidle birlikte elden geçirilmiş ve genişletilmiştir. İlk yapının 13. yüzyılda yapıldığı ileri sürülmektedir. Ancak kim tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir.

SELİMİYE CAMİİ

Mevlâna Dergâhı’nın batısında inşaatına Sultan Selim II'nin şehzadeliği zamanında başlanmış (1558-1567) arasında tamamlanmıştır. Camii Osmanlı klasik mimarîsinin Konya'daki en güzel eserlerindedir.

ŞERAFEDDİN CAMİİ

Hükümet Konağı’nın güney cephesindedir. Camii ilk defa XII. yüzyılda Şeyh Şerafeddin tarafından yaptırılmış, 1336 yılında tamamen yıktırılarak Çavuş oğlu Mehmet Bey tarafından inşa ettirilmiştir.

AZİZİYE CAMİİ

Yerindeki 1671-1676 yılları arasında Şeyh Ahmed eliyle yaptırılan camii yandığı için (1867) Sultan Abdülaziz'in annesi Pertevnial adına yeniden bugünkü Camii yaptırılmış ve bu adla anılmıştır. (1874) Türk Barok üslûbundadır.

NAKİBOĞLU CAMİİ

Camii, Nakiboğlu Mahallesi’ndedir. Vakfiyesine göre Konya Müftüsü Nakib'ül Seyid İbrahim tarafından 1176 H. (1762 M.) yılında yaptırılmıştır.

Cami zamanla harap olduğu için 1926 yılında minaresi hariç, yıktırılarak yeniden yaptırılmıştır.

KARASUNGUR TÜRBESİ

Emir Seyfettin Karasungur Hz. Mevlana’nın muasırıdır. Doğum ve ölüm tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Selçuklular döneminde 1200’lü yıllarda yaşamış ve Karatay İlçesine ismini veren Celâleddin Karatay’ın kardeşidir.

            Seyfettin Karasungur, şimdiki Çiftemerdiven Mahallesinde bulunan Türbesinin yerinde bir medrese kurmuş yıllarca bâniliğini yapmıştır. Medrese yıkıldıktan sonra şimdiki Karasungur Türbesi yerine inşa edilmiştir. Vefat tarihi, türbenin mimarı ve yapılış tarihi bilinmemektedir.

KARATAY MEDRESESİ

            Medrese Selçuklu Sultanı İzzettin Keykavus II. devrinde Celaleddin Karatay tarafından 649 H. (1251 M) yılında yapılmıştır. Medrese de Hadis-Tefsir-Usul-Furu gibi ilimler okutulmuştur. Halihazırda müze olarak ziyarete açıktır.

OBRUK HANI:

Anadolu Selçuklu döneminde ticaret yolları üzerinde kurulan hanlardan bir örneği de Obruk Hanı’dır. Plan olarak üstü açık bölüm (avlu) ile kapalı hacimden oluşan klasik Selçuklu hanları şemasına sahiptir. Giriş bölümü iki katlı olarak inşa edilmiş, planın uzun ekseni üzerindeki han kapısının üstü açık mekâna (avluya) girilir. Giriş toprakla dolmuştur. Dış cephenin üst katında küçük pencerelerle odalar aydınlatılmaktadır. Avludan merdivenle ulaşılan bu odalardan en sağda, çok sade taş mihrabı ile Obruk Hanı’nın yegâne taş tezyinatına sahip mescididir. Fakat diğer hanlar gibi kapalı kısmın girişinde, Cümle kapısı gibi yüksek, görkemli bir kapının var olması gerekmektedir. Yapıyı inşa ettiren ve inşa tarihlerini belirten bir kitabe bulunmamaktadır. Han inşaatında kesme taş ve devşirme malzemeler kullanılmıştır. Gerek taş duvar örgüsündeki kaba işçilik ve gerekse taş süslemeden yoksun bulunuşu kısa sürede, acele olarak yapıldığı izlenimini uyandırmaktadır.

NÜFUS  DURUMU    :

2000 Genel Nüfus sayımı sonuçlarına göre İlçemizin nüfusu kasaba ve köylerle birlikle 214.589 2007 Yılı Adrese Dayalı Nüfus Tespit sonuçlarına göre 248.826, 2009 yılı itibarıyla ise 253.745 tir. 1985, 1990, Genel Nüfus Sayımı ile 1997 yılı genel nüfus tespiti ve 2000 yılı genel nüfus sayımı ve 2007 ve 2009 yılı Adrese Dayalı Nüfus Tespiti sonuçlarına göre karşılaştırmalı tablo aşağıdadır.

1985                  1990               1997               2000            2007               2009

MERKEZ       122.729         139.982         148.919         183.677         229.925   231.909

KAS.ve KÖY   23.423           26.093           26.694           30.912           18.831     21.836

TOPLAM       146.152         166.075         175.614         214.589         248.826   253.745

            Tabloda da görüleceği üzere son 22 yıllık süreçte köy ve beldelerimizde ciddi bir nüfus artışı olmazken 2000 yılından sonra önemli bir azalma olmuştur. İlçe merkezi nüfusu ise düzenli ve artan bir ivmeyle yükselmiştir.

            2009 yılı başı itibarı ile Merkezde yaşayan nüfus 231.909, İlçe genel nüfusunun ise 253.745 olduğu görülmektedir.

2008 yılında İlçemizde Doğum ve Evlenme olaylarında düşüş, Boşanma ve Ölüm olaylarında ise artış olmuştur.

C- İDARİ  DURUM    :

            İlçemizin toplam alanı 2.780 km² dir. Merkezde 108 mahalle, beldelerde 8 mahalle, kırsal alanda 25 köy 4 Kasaba, 38 mezra olmak üzere 183 yerleşim birimi mevcuttur.

            Köyler ve bağlılarında yerleşim genel olarak topludur. İstisnai olarak yerel dilde yayla tabir edilen ve birkaç ev ile ahır ve ağıllardan oluşan küçük yerleşimler de mevcuttur.

            Karatay Belediye Meclisinin kararı Valilik Makamının onayı ile merkezdeki 108 mahalle arasında yapılan birleştirmelerle mahalle sayısı 55’e düşürülmüştür. Ancak bu karar gereği, Belediye Kanununun ilgili maddeleri çerçevesinde ilk mahalli seçimlerde ve sonrasında icra edilecektir.

            İlçemizde Jandarma personeli hariç toplam 3.377 kamu personeli ile kamu hizmetleri yürütülmektedir. Bu kamu personelinin kurumlara ve unvanlarına göre dağılımı aşağıdaki ilişik tabloda gösterilmiştir.

İLÇEMİZ PERSONEL DURUMU, KURUM VE UNVANLARA

GÖRE DAĞILIMI GÖSTERİR TABLO

İlçemizde 2008 yılı 1. altıaylık kamu hizmetlerinin yürütümü için yapılan cari gider toplamı 41.331.764,39YTL İlçe saymanlığınca ödemesi yapılan yatırım gideri toplamı 6.036.895.YTL dir.

D- SOSYAL  DURUM   :

                İlçe Merkezi Konya’nın en eski yerleşim ve ticaret merkezi olmakla birlikte özellikle son elli yılda şehir daha çok Selçuklu ve Meram İlçelerine doğru gelişmiştir. İlçe Merkezinde Belediyecilik hizmetleri açısından çok ciddi bir altyapı sorunu olmamakla birlikte yapı stoku yenilenememiştir. Ancak son yıllarda imar planı düzenlemeleri ve teşvik edilen kooperatifçilik hareketleri ile bu alanda da sevindirici gelişmeler yaşanmaktadır. İlçe nüfusunun büyük çoğunluğunu dar yada orta gelir grubundan aileler oluşturmaktadır. Sosyal hayat çok hareketli değildir. Köy yerleşimlerinde meskenlerin hemen hemen tamamı, beldelerde de büyük bölümü kerpiçtir.

            Son yıllarda Güneydoğu Anadolu Bölgesinde meydana gelen olaylar nedeniyle iç göç hareketlerinden İlçemize yoğun bir nüfus akışı olmuştur.

İsmil kasabasında 20 hanede yaklaşık 120 Afganistan göçmeni mevcuttur. Bir kısmı henüz T.C. Vatandaşlığını kazanmamışlardır.

            Yağlıbayat köyü aslen Kırım kökenlidir. 1877 Osmanlı–Rus savaşı sonrasında İlçemizin Obruk Bölgesine yerleştirilmişlerdir.

            Yenikent köyü ise 1987 tarihinde, Karakaya Barajının yapılmasından sonra Malatya ve Adıyaman İllerinden İlçemiz sınırları içerisinde Obruk Bölgesinde iskân edilmişlerdir.

            Köylerde yaşayan nüfusun en az %60’ı kış aylarında Konya İl Merkezinde ikamet etmektedir.

            İlçemiz sınırlarında 1 açık cezaevi (200 kapasiteli) 1 E tipi cezaevi (500 kapasiteli-mevcut 650) bulunmaktadır. Ayrıca 2005 Aralık ayında ihalesi gerçekleştirilen Konya Adliye Binaları Kompleksi İlçemiz sınırlarında olup, Adliye Sarayının temeli 05 Temmuz 2006 tarihinde düzenlenen törenle atılmış, binanın açılışı 2007 yılı sonu itibarı ile yapılmıştır. Aynı alanda 1 Eğitim ve Araştırma Hastanesi yapımı planlanmıştır. Yine aynı alanda plan değişikliği ile bir Üniversite alanı tefrik edilmiştir. Söz konusu yatırımların realize olması durumunda bu bölgenin sosyo-ekonomik yapısında ve mücavir alanlardaki sivil yapılaşmada çok ciddi ve olumlu gelişmeler olacağı düşünülmektedir.

            İlçemizde elektrik ve suyu olmayan yerleşim birimi olmamakla birlikte yeraltından temin edilen içme sularının sertliği sebebi ile pek çok köyümüzde sorun yaşanmaktadır. Merkezde kanalizasyon şebekesi %75 mevcut olup, köy ve kasabalarda atık sular forseptik çukurlarında toplanmaktadır. Arazinin eğimsiz topoğrafik yapısı kanalizasyon yatırımlarını zorlaştırmaktadır.

İlçemizde 286 kadrolu ve 55 kadrosuz Cami ve Mescid ile buralarda çalışan 459 personel mevcut olup, İsmil Kasabasında 5 Cami, 6 personel, Yarma Kasabasında 2 Camii, 3 Personel, Ovakavağı Kasabasında 2 Camii, 2 Personel, Hayıroğlu Kasabasında 2 Camii, 2 Personel ve Köylerde ise toplam 37 Camii ve 37 personel görev yapmaktadır.

            Ayrıca, İlçemizde 6’ sı yatılı olmak üzere 32 Kur’ an Kursu faaliyet göstermekte olup, 2008 yılı yaz kurslarında tüm cami ve Kur’ an kurslarımızda 3 dönemde toplam 27842 öğrenci eğitim görmüştür. 2008-2009 eğitim öğretim döneminde ise 1572 yüzünden ve 289 hafız öğrenci olmak üzere toplam 1861 öğrenci öğrenimlerine devam etmektedir.

            İlçemiz Müftülük bünyesinde 1 Müftü, 3 Murakıp, 1 Şef, 2 V.H.K.İ., 3 Memur, 1 Şoför, 2 Hizmetli, 1 Bekçi, 229 kadrolu, 38 sözleşmeli İmam-Hatip, 74 kadrolu, 1 sözleşmeli Müezzin-Kayyım ve 77 kadrolu, 26 sözleşmeli Kur’ an Kursu Öğreticisi görev yapmaktadır.